Dr Sanja Lekić savjetuje kada treba ići na preglede dojki, kada se javlja rak, faktori i proces liječenja

Dr Sanja Lekić savjetuje kada treba ići na preglede dojki, kada se javlja rak, faktori i proces liječenja
Oktobar je mjesec borbe protiv karcinoma dojke koji se obilježava širom svijeta. Karcinom dojke je najčešći malignitet kod žena i gobalni javno zdrastveni problem. U svijetu se godišnje otkrije oko 1,5 miliona slučajeva od čega godišnje umre njih oko 450 000. Incidenca, to jeste broj novootkrivenih slučajeva na 100.000 stanovnika je u svijetu u porastu, kako u razvijenim tako i u manje razvijenim zemljama, ali se u razvijenim zemljama bilježi pad stope mortatliteta tj. broj umrlih od ove bolesti prevashodno zbog ranog otkrivanja bolesti, u stadijumuma kada je stopa izliječenja visoka, odnosno 5-6 godišnje preživljavanje veće od 90%.
– Jedan od faktora rizika za ovu bolest je i satrija životna dob, tako da se u oko 50% slučajeva karcinom dojke javlja  nakon 65 godine života. Međutim, u svijetu se bilježi porast incidence kod mlađih žena te se u budućnosti očekuje da će se promijeniti i protokoli za rano otkrivanje karcinoma dojke ukoliko se pokaže da je navedna incidenca u stalnom porastu- kaže za naš portal dr Sanja Lekić sa Klinike za onkologiju i radioterapiju Kliničkog centra Crne Gore.
Prema njenim rečima najznačajniji faktori rizika za nastanak karcinoma dojke su:
ženski pol: karcinom dojke je 100 puta učestaliji kod žena nego kod muškaraca, životna dob: pojava karcinoma dojke raste sa životnim dobom, pozitivna porodična anamneza za karcinom dojke u bliskih rođaka (majka, babe po ocu ili majci, rođene sestre, kćerke) povećava više od dva puta rizik od nastanka karcinoma dojke; genetski faktori: 5-10% žena sa dijagnozom karcinoma dojke ima nasledni karcinom dojke koji se karakteriše prisustvom promjena, koje se nazivaju mutacijama na tzv. BRCA 1 i BRCA 2 genima; ove promjene se nasleđuju od oca ili od majke i nose povećani rizik od nastanka karcinoma dojke i jajnika tokom cijelog života (50-85% za karcinom dojke i 20-40% za karcinom jajnika); prethodno dijagnostikovan karcinom dojke: 4 puta povećava rizik od nastanka karcinoma dojke u drugoj dojci (javlja se u manje od 7% žena u 10-godišnjem periodu praćenja);proliferativne promene u dojci: atipične hiperplazije (benigne promene) koje se dijagnostikuju histopatološkim pregledom uzorka sumnjivih promjena u dojci nose 4-5 x veći rizik; LCIS (lobularni karcinom in situ ili lobularna neoplazija) nije karcinom dojke, ali jeste faktor koji povećava rizik od nastanka invazivnog karcinoma u istoj ili drugoj dojci; gustina žlezdanog tkiva: povećana gustina žlezdanog tkiva, naročito kod mlađih žena povećava rizik od nastanka karcinoma dojke više od 5 puta; gojaznost: 2 x povećava rizik od nastanka karcinoma dojke u žena u menopauzi; hormonski faktori: rana menarha (prije 11. godine) i kasna menopauza (poslije 54. godine) nose 2-3 x veći rizik; žene koje nisu rađale ili su iznijele prvu trudnoću u kasnijim godinama (posle 30. godine) nosi 2 x veći rizik; hormonska terapija kao što su hormonska kontraceptivna sredstva i hormonska supstituciona terapija nakon ulaska u menopauzu (HST) nosi do 1.5 x veći rizik tokom uzimanja lijekova, ali nakon 5 godina od prestanka HST, rizik nestaje) izloženost jonizujućem zračenju u pubertetu (liječenje limfoma u tom uzrastu zračnom terapijom, pri čemu su u zračnom polju bile delimično i dojke).
Uzimajući u obzir navedeno postoje jasne preporuke o preventivnim pregledima doktorka Lekić je rekla:
– Primarna prevencija se odnosi na uticaj na faktore rizika i najvažnije preporuke za ovaj vid prevencije su zdravi stilovi života (ishrana i fizička aktivnost) kao i identifikovanje žena koje u pod dodatnim faktorima rizika u odnosu na prosiječnu populaciju. Sekundarna prevencija se odnosi na programe za rano otkrivanje i skrining programe i obuhvata samopregled dojki, klinički pregled te radiološke metode (ultrazvuk, mamografiju i MR pregled dojki). Savjetuje se da svaka žena počevši od 20-25 godine života jedan puta mjesečno radi samopregled dojki, najbolje u isto vrijeme između 5-10 dana ciklusa (računajući od 1.dana menstruacije). Klinički pregled dojki u populaciji sa prosječnim rizikom se savjetuje jednom u 2 godine počevši od 20 godine života do 40 godine, nakon toga jedan put godišnje uz radiološke dijagniostičke metode kao u preporukama dalje. Zavisno od dodatnih faktora rizika savjetuje se i drugačiji režim pregleda. Opšte je pravilo da ukoliko je u porodici bilo karcinoma dojke, potrebno se javiti ljekaru najmanje 10 godina prije nego što se najmlađi član porodice razbolio od karcinoma dojke. Ultrazvuk dojki kao metoda se može preporučiti u svim uzrastima, u preventivnim pregledima kod mlađih od 40 godina je metoda izbora te se uz samopregled dojki i klinički pregled preporučiuje jednom na 6 mjeseci do 1 godinu. RTG mamografija regularno na 2 godine kod žena starosti od 50-69 godina, a u slučaju da ima potrebe i benefita može se preporučiti i ženama dobi 40-49 godina odnosno 70-74 godine. MRI dojki se preporučuje kod žena sa jasnim genetskim opterećenjem jednom godišnje, kod žena kod kojih postoje dijagnostička neslaganja ili nejasnoće predhodno urađenim dijagnostičkim pretragama, kao metoda izbora za praćenje terpijskog efekta preopertivne, neoadjuvantne terapije.
Prema njenim riječima u Cnoj Gori ne postoji registar za rak, od 2013. godine u Centru za prevenciju hroničnih nezaraznih bolesti Instita za javno zdravlje funkcioniše registar malignih bolesti, međutim sređeni podaci postoje za 2013. i 2014. godinu.

– Uzimajući u obzir njihove podatke te podatke iz registar konzilujuma za dojku Klinike za onkologiju i radioterapiju može se reći da u Crnoj Gori godišnje od karcinoma dojke oboli između 350 i 400 pacijenata. Zahvaljujući terpijskom napretku u liječenju, posebno za pojedine biološke subtipove karcinoma dojke i startegija liječanja se promijenila u zadnjim desetljećima. Kod lokalno uznapredovalog karcinoma dojke se preporučuje da se planirana hemoterpija sprovede prije operacije sa ciljem što boljeg ishoda oepracije i dužeg perioda bez ponovnog javljanja bolesti. Kod nekih sub tipiva kakav je HER 2 pozitivni karcinom dojke dodavanjem bioloških lijekova trastuzumaba i pertuzumaba standardnom neantraciklinskom hemoterpijskom protokolu u visokom procentu se bilježi kompletan klinički i patološki odgovor što je u direktnoj korelaciji sa dužinom preioda bez bolesti. Proces liječenaj zavisi od stadijuma bolesti, kod pacijentkinja koje nemaju odmaklu bolest, već se radi o lakalno ili lokalno uznapredovalom karcinomu dojke liječenje zavisi od patohistološkog tipa karcinoma, zahvaćenosi i broja zahvaćenih limšnih žlijezda pazušne jame, veličine tumora, biološkog pod tipa prema pozitiovnosti hormon receptora i HER2 receptora te starosnoj dobi u vrijeme prezentacije bolesti. Zavistno od navedenog proces zaštitnog liječenja može trajati do 6 mjeseci kod primjene hemotrapije, do 1 godinu kod primjene hemotarpije i biološkog lijeka trastuzumaba i  5-7 godina kod pacijentkinja koje imaju hormon pozitivan karcinom dojke i koriste hormonsku terapiju- kaže dr Lekić.
Ona dodaje da su najčešći simptomi i znaci na koje pacijentkinje treba da obrate pažnju su: izraslina ili zadebljanje u dojci, njenoj okolini ili u pazuhu, promjena veličine ili oblika dojke, promjena boje kože, sekrecija iz dojke, najčešće krvava ili izrazito tamna.
– Na pojavu nekog od navedenih simptoma i znakova pacijentkinja treba neodložno da se javi svom izabranom doktoru navedeno ne znači da se radi o malignoj bolesti međutim zahtjeva pregled i dalju dijegnostičku obradu. Cilj akcija u oktobru i promocija “ružičastog oktobra” je podizanje svijesti žena o značaju preventivnih pregleda i ranog otkrivanje karcinoma dojke. Potreba da se skrene pažnja na benefit od takvih pregleda te da se pridobije povjerenje žena i smanji strah od nepoznatog upoznavanjem sa rizicima od bolesti i prednostima ranog otkrivanja. Ovaj mjesec traba biti samo podsjetnik na ono što bi žene trebalo da rad tokom čitave godine, te način da se razbije predrasuda tako česta u našem narodu, “ako tražiš naći ćeš” i shvati da je rano otkrivanje bolesti u današnjem vremenu blagoslov koji donosi mogućnost izliječenja i da treba da postane pravilo, a ne slučajnost- rekla je doktorka.

R.Novaković

Slični članci

Ostavi komentar