Kako prepoznati ozbiljna stanja izazvana visokom spoljnom temperaturom

Kako prepoznati ozbiljna stanja izazvana visokom spoljnom temperaturom

Toplotni talas je meteorološka pojava koju karakterišu povišene temperature atmosferskog vazduha sa vrijednostima iznad 32°C u trajanju od tri i više uzastopnih dana, a što je često propraćeno i povećanjem procenta relativne vlažnosti vazduha i smanjenjem brzine strujanja vazduha, koji dodatno opterećuju sistem termoregulacije organizma.

Promjena vremenskih prilika i toplo vrijeme, kod zdravih osoba, osim subjektivnog osjećaja neprijatnosti, najčešće, ukoliko je osoba oprezna, neće izazvati zdravstvene probleme jer zdrav organizam ima velike mogućnosti prilagođavanja spoljnim uticajima.

Osetljiva populacija, djeca, trudnice, stari, oboljeli od hroničnih bolesti, imaju smanjenu sposobnost prilagođavanja i zbog toga oni sami kao i njihovi najbliži, treba da obrate posebnu pažnju na brigu o zdravlju i ponašanju u ljetnjim mjesecima.

Preporučuje se održavanje sobne temperature ispod 32°C tokom dana, odnosno ispod 24°C tokom noći. Ovo je naročito važno za djecu uzrasta do dvije godine, osobe starije od 60 godina, kao i za hronične bolesnike.

– Izbjegavajte boravak napolju u toku najtoplijeg dijela dana (od 10 do 17 časova);

– Izbjegavajte naporne fizičke aktivnosti. Ako morate da ih obavljate, činite to u toku najhladnijeg dijela dana, što je obično između 4:00 i 7:00 časova ujutru. Boravite u hladu. Ne ostavljajte djecu, kao ni životinje, u parkiranim vozilima;

– Rashlađujte tijelo i hidrirajte svoj organizam;

– Tuširajte se u rashlađenoj vodi. Možete da primjenjujete i hladne obloge, peškire, sunđere, kupke za stopala, itd.;

– Nosite laganu, komotnu odjeću od prirodnih materijala, svjetlih boja. Ako izlazite napolje, nosite šešir ili kapu sa širokim obodom i naočare za sunce;

– Redovno unosite tečnost, prije svega vodu, bez obzira na eventualno odsustvo osjećaja žeđi. Izbegavajte alkohol i smanjite unos kafe i gaziranih bezalkoholnih pića. Uzimajte manje, a češće obroke. Izbjegavajte hranu sa visokim sadržajem proteina.

U grupu lica sa povećanim rizikom po zdravlje u uslovima povišene spoljašnje temperature spadaju osobe sa poremećajem zdravlja tipa: hipertenzija, kompromitovana periferna cirkulacija, šećerna bolest, cerebrovaskularna patologija, gojaznost, hronična opstruktivna bolest pluća ili druga hronična oboljenjarespiratornog sistema, bubrežna oboljenja, alkoholizam i oboljenja kože koja na zahvaćenom području kompromituju rad znojnih žlezda.

Ukoliko je temperatura spoljašnje sredine približno ista ili ista kao temperatura tela (36,5°C), jedini mehanizam odavanja toplote je evaporacija.

Samo po sebi, znojenje ne snižava tjelesnu temperaturu, već je isparavanje znoja sa površine kože proces kojim se postiže hlađenje u vrednosti od 580 kcal na 1 litar znoja.

Na stepen evaporacije znoja utiču sljedeći faktori: ambijentalna temperature vazduha, procenat relativne vlažnosti vazduha, ukupna površina kože izložena uticaju mikroklimatskih faktora sredine, tj. odjeća.

Najznačajniji faktor koji utiče na intenzitet evaporacije su relativna vlažnost vazduha, tj. deficit zasićenja. Naime, u uslovima visoke relativne vlažnosti i malog deficit vlažnosti vrijednosti pritiska vlage u vazduhu približne su pritisku znoja na koži (oko 40mmHg), što onemogućava evaporaciju znoja, te se znoj sliva niz tijelo.

Kao posljedica kompromitovane evaporacije, može doći do ozbiljne dehidracije organizma. U uslovima povećane relativne vlažnosti i otežanog odavanja toplote putem evaporacije bitan faktor koji je facilitira je brzina strujanja vazduha.

Njen porast dovodi do ubrzane razmene toplote u intimnoj zoni vazduha, usljed čega se povećava deficit vlažnosti u neposrednoj okolini tela, olakšavajući tako evaporaciju znoja sa površine kože.

Pored povećanja brzine strujanja vazduha, u cilju podsticanja evaporacije znoja neophodno je konstantno brisanje vlažne kože.

Toplotni stres

Toplotni stres može predstavljati ozbiljan problem u radnoj sredini i boravišnom prostoru. Bez obzira na promjene ambijentalne temperature, težinu fizičkog rada i druge nepovoljne mikroklimatske uslove (smanjena brzina strujanja vazduha i povećana relativna vlažnost vazduha), temperatura toplotnog jezgra organizma ne smije trpeti veća kolebanja. Toplotni osip je jedan od ranih znakova potencijalnog toplotnog stresa.

Njegov nastanak dovodi se u vezu sa toplim i vlažnim uslovima u kojima koža i odeća ostaju vlažne, usled neisparenog znoja. Toplotnim osipom mogu biti zahvaćene male površine kože, kao i cjelokupna površina torza.

Čak i nakon izlečenja zahvaćene površine kože, potrebno je da protekne narednih 4–6 nedjelja do potpune normalizacije lučenja znoja. Često menjanje čiste i suve odeće trebalo bi primenjivati kako kao preventivnu mjeru, tako i u slučaju već dijagnostikovanog toplotnog osipa.

– Toplotni edem. Kod nepotpune aklimatizacije dolazi do otoka gornjih i donjih ekstremiteta. Do oporavka dolazi nakon boravka u hladnijem okruženju u trajanju od 1 do 2 dana.

– Toplotna sinkopa smatra se najblažim poremećajem termoregulacije.

Karakteriše je gubitak svijesti u toku obavljanja fizičke aktivnosti pri izloženosti povišenoj temperaturi okoline u dužem periodu vremena (poljoprivredni i građevinski radovi, saobraćajna milicija). Do sinkope najčešće dolazi već nakon dva sata rada u uslovima povišene ambijentalne temperature usled povećanog gubitka tečnosti i nedovoljne rehidracije u toku rada.

Osim gubitka svijesti, prisutni su i hladna i vlažna koža i slab puls. Ovo stanje zahteva lekarsku pomoć, a do njenog pružanja osobu bi trebalo premjestiti na hladniju lokaciju, postaviti je u vodoravan položaj, te ukoliko je svijesna, započeti rehidraciju davanjem malih gutljaja ohlađene vode.

Toplotni grčevi

Manifestuju se u vidu nevoljnih spazama, uglavnom, radne muskulature donjih i gornjih ekstremiteta, kao i abdominalne, praćenih bolom. Nastaju naglo u toku same fizičke aktivnosti ili, pak, 2–3 sata nakon prestanka rada.

Takođe, povišena tjelesna temperatura nije obavezan simptom. Toplotni grčevi posljedica su poremećaja ravnoteže u odnosu volumena telesnih tečnosti i koncentracije elektrolita u njima, do čega dolazi usljed pojačanog znojenja kao i nagomilavanja kisjelih produkata metabolizma radne muskulature.

Kada osobu uhvate toplotni grčevi potrebno je:

– Premještanje u hladniji prostor.

– Osloboditi se viška odjeće.

– Piti ohlađenu slanu vodu ili komercijalne proizvode za rehidraciju (Orosal).

A kako do njih ne bi došlo potrebno je:

– Smanjiti nivo fizičkih aktivnosti ili skratiti period izloženosti povišenoj ambijentalnoj temperaturi.

– Redovna rehidracija po ustaljenom ritmu, bez obzira na žeđ.

Toplotno iscrpljenje

Najčešće se javlja kod neaklimatizovanih osoba u toku prvih dana izloženosti dijejstvu povišene ambijentalne temperature.

Do ovog stanja dolazi usljed neadekvatne adaptacije cirkularnog sistema izazvanog preteranim znojenjem i posljedičnim smanjenjem volumena plazme, zbog preraspodele krvi iz srca i unutrašnjih organa ka perifernim krvnim sudovima kože. U daljem toku, dolazi do pada krvnog pritiska, a puls je gotovo nemerljiv. Preporučuje se intravenska rehidracija.

Simptomi toplotnog iscrpljenja: profuzno znojenje, vlažna i hladna koža, telesna temperatura može biti >38°C, oslabljen puls, krvni pritisak je normalnih ili sniženih vrednosti, osećaj umora i slabosti, mučnina, povraćanje, ubrzano disanje, žeđ, poremećaj oštrine vida.

Kada dođe do toplotnog iscrplejnja potrebno je:

– Obavezna ljekarska pomoć, zbog mogućeg progrediranja u stanje toplotnog udara;

– Oslobađanje viška odjeće;

– Dislociranje u hladniji prostor do dolaska ljekarske pomoći;

– Započeti rehidraciju ohlađenom vodom;

– Omogućiti brže strujanje vazduha.

Toplotni udar

Toplotni udar se smatra najtežom komplikacijom termičkog stresa, koja zahteva neodložnu medicinsku intervenciju. Do ovog stanja dolazi u uslovima povišene ambijentalne temperature i visokog procenta relativne vlažnosti vazduha (>70%), kao i male brzine strujanja vazduha.

Krajnji ishod pokušaja kompenzacije poremećenog sistema termoregulacije (osovina: preoptička regija hipotalamusa – toplotno jezgro kojeg čine srce, pluća i visceralni organi –perifernih krvnih sudova kože) je njen potpuni kolaps, što rezultira prestankom odavanja toplote evaporacijom znoja, usled čega koža postaje suva i topla, a telesna temperatura prelazi 40°C.

Simptomi toplotnog udara su:

– Povišena tjelesna temperatura (>40°C);

– Kod 50–75% obolelih konstatovan je prestanak znojenja;

– Suva i topla koža;

– Ubrzana srčana radnja;

– Osećaj izgubljenosti, drhtanje, iritabilnost, sve do mentalne konfuzije.

Zaposlene koji postanu iracionalni ili konfuzni, ili pak izgube svijest u toku rada obavezno bi trebalo smatrati žrtvom toplotnog udara, što zahteva urgentnu medicinsku pomoć. Do pružanja medicinske pomoći trebalo bi učiniti sljedeće:

– Dislocirati obolelog u hladniji prostor;

– Ukloniti višak odeće;

– Ovlaživati kožu vodom;

– Izložiti kožu jačem vazdušnom strujanju.

Slični članci

Ostavi komentar